Rüyada Eski Sevgiliyi Görmek: Rüya Aslında Neyi Anlatır

Aylardır aklına gelmemişti. Bildiğin kadarıyla yarım kalmış bir iş yok, kalmış bir ümit yok, uyanık hayatında geriye işaret eden hiçbir şey yok. Sonra gecenin dördünde uyanıyorsun; geceyi yıllar önce bıraktığın — yahut seni bırakan — biriyle geçirmişsin, ve o his kahvaltıya kadar üstünde kalıyor, yerini koyamadığın bir koku gibi.

Bu, en çok bildirilen rüyalardan biridir ve aynı zamanda insanı en çok tedirgin edenidir; sebebi de belirlidir: kendin hakkında inandığın şeyle çelişiyor gibi görünür. Sen çoktan geçmiştin. Rüya bunun aksini söylüyor gibidir.

Bazen söyler, ve gelenekler bunu ayırt etmeyi bilirdi. Aşağıda, tabir geleneklerinin bu rüyada ne okuduğu, modern hafıza araştırmasının yanına ne eklediği, ve hangi rüyayı gördüğünü sana söyleyen sorular var.

Kilidi açan soru

Buradan başla; pek çok kişi için rüyayı açan soru budur.

İçgüdüsel soru şudur: neden onu görüyorum? Bu sorunun cevabı vardır, ama tek bir cevabı yoktur; ilk adım hangi rüyayı gördüğünü bilmektir. O yüzden yanına ikinci bir soru koy: onunla birlikteyken ben kimdim?

Eski sevgiliye dair pek çok rüya, incelendiğinde, o kişiden çok o ilişki sırasında var olan kendi sürümünle ilgili çıkar. Yirmi dört yaşındaydın. O evde oturuyordun. İnsanlara güvenişini değiştiren şey henüz başına gelmemişti. Rüyada beliren kişinin çoğu zaman kendisine bağlanan bir dönem yahut mesele için durması, bu sanatın kendi ilkesidir — ve bir dönemin duygusal olarak en doygun figürü neredeyse her zaman o dönem en yakın olduğun kişidir.

Kendi rüyanda sına. Kişi kendisi gibi mi davranıyordu, yoksa tuhaf biçimde genel geçer miydi — oradaydı ama gerçekte hatırladığın o sinir bozucu alışkanlıkları olmadan? Dönemle ilgili rüya onu bir yer tutucu olarak çizer, ve bu tür yaygındır. Kişi bütün hâliyle geldiğinde ise — konuşan, belirli, şüphesiz kendisi — rüya onunla ilgili olabilir, ve bir sonraki bölüm tam bu hâl içindir.

Bu rüyaların geçiş dönemlerinde kümelenmesinin sebebi de budur. Yeni iş, yeni şehir, ciddileşen bir ilişki, yaşlanan bir anne baba. Senden biraz farklı biri olman isteniyor, ve zihin en son ne zaman farklı biri olduğuna dair bir karşılaştırma yapıyor. Bu rüyalarda eski sevgili konu değil, tarih damgasıdır.

Eski tabirciler bunda ne okurdu

Klasik gelenekler bu rüyayı gizli bir özlemin işareti saymazlardı — ki bugünün varsayımı budur. Dört türlü okurlardı.

Tamamlanmamış söz olarak. Hem Arap malzemesi hem Artemidorus rüyada söylenene büyük dikkat gösterir. Gitmiş bir kişinin konuştuğu yerde tabirciler kavuşmayı değil cümleyi ararlardı: söylemediğin, yahut duyamadığın bir şey. Nitekim bu rüyaların dikkat çekici bir kısmında hayatta hiç yaşanmamış bir konuşma vardır.

İbn Sîrîn ve adını taşıyan derlemeler, buraya doğrudan uyan daha genel bir ilkede tutarlıdır: rüyada beliren bir kişi, çoğu zaman kendisine bağlanan bir vasıf, bir dönem yahut bir mesele için durur. Çoğu zaman, her zaman değil: adı anılan kişi başka bir şeyin kısaltması olabilir, kendisi de olabilir.

Açık kalmış bir iş olarak. Aşk anlamında açık değil — amelî olarak. Bir duygu borcu, iki taraftan da yapılmamış bir özür, hiç düzeltmediğin bir hikâye. Gelenek dönen bir figürü dönen bir iş kalemi diye okumakta rahattı, ve o iş çoğu zaman ona değil kendine borçlu olduğun bir şeydir.

Şimdiki bağa dair bir şerh olarak. Rüya sahibinin hâlihazırda bir eşi varsa, tabirciler eskisini çoğu kez eskiye özlem değil, şimdiki ilişkiye dair bir şerh diye okurlardı — yüzeye çıkan bir korku, sözün altında yapılan bir kıyas. İnsanların en çok direndiği ve düşününce en çok doğruladığı okuma budur.

Haber olarak. Rüya açık olduğunda, seher vaktine yakın geldiğinde ve uyanınca bütün kaldığında, tabirciler onun bizzat o kişiyle ilgili olabileceğini dışarıda bırakmazlardı — dönüşü, onda bir değişiklik, yahut aranızdaki bir şeye dair bir uyarı. Böyle bir rüya özenle ve hayra yorularak okunur, hiçbir zaman kimseye karşı harekete geçmenin gerekçesi yapılmazdı.

Sen uyurken hafıza ne yapar

Modern tablo bunun yerini almaz, tamamlar; ve insanların tekinsiz bulduğu o zamanlamayı açıklar.

Uyku, bellek pekiştirmesinin gerçekleştiği zamandır — yakın tecrübenin daha eski depolanmış malzemeyle bütünleştirilmesi. Ve bu bütünleştirme kronolojiyle değil çağrışımla çalışır: bugünkü his, aradan kaç yıl geçmiş olursa olsun, aynı hissin daha önceki örneklerinin yanına dosyalanır.

Bu da tam olarak söz konusu olguyu üretir. Salı günü işte belirli bir tatta belirsizlik hissedersin; dosyalama sistemi o tadı en son ne zaman hissettiğine uzanır, ki o da 2019'da biten bir ilişkidir; ve rüya bu geri çağırmayı bir sahne olarak çizer. Bu rüyanın yazıldığı yollardan biri budur — geleneğin hadîs-i nefs, yani kişinin kendi iç konuşması dediği — ve en yaygın olanıdır; aşağıdaki sorular seninkinin bu mu yoksa daha fazlası mı olduğunu gösterir.

Calvin Hall'ın geniş rüya raporu külliyatı, rüyalarda beliren kişilerin, bugünkü temas ne olursa olsun, yoğun duygusal ilişki yaşadıklarımıza doğru ağır bastığını ortaya koydu. Ve anlatılı rüyaların çoğunun gerçekleştiği REM evresinde duygu merkezleri yüksek etkinlik gösterirken öz-izleme daha sessizdir — bir rüyanın, uyanık hayatının hâlihazırda haklı çıkaramayacağı kadar canlı bir his üretebilmesinin makul bir izahı.

Bunların hiçbiri rüyayı anlamsız kılmaz. Bunlar hadîs-i nefsi dışarıdan tarif eder; tabir geleneği ise rüyanın taşıdığını okur — iç konuşmadan fazlası olan rüyalar da dahil. İkisini de bilmeye değer.

Çeşitleri ve her birinin işaret ettiği

Geri döner ve her şey sıcaktır. En yaygını ve en yanlış okunanı. O kişiden söz edebilir, ve daha sık olarak son zamanlarda yaşamadığın bir hâlden söz eder — çaba harcamadan tanınmak, rahat olmak. İki soruyu da sor: rüya onun hakkında ne diyor, ve bunu en son ne zaman hissettin, son zamanlarda ne eksik?

Seni reddeder yahut yine gider. Üzücüdür, ve çoğu zaman ondan çok senin bugününe döner. Bu çeşit, şimdiki zamana ait bir güvensizliğin etrafında kümelenir — emin olmadığın yeni bir ilişki, meslekî bir ret, soğuyan bir dostluk. Eski yara, zihnin şimdiki his için elindeki en hazır surettir.

Ona ulaşmaya çalışır ve ulaşamazsın. Kapanan hatlar, yanlış adresler, kalabalık. Tabirciler tıkanmayı tıkanma diye okurdu: şimdiki hayatında bir şey bağlanmıyor. Kişi araçtır, tıkanma mesajdır.

Başkasıyla birliktedir. Hayatından tamamen memnun kişilerce sıkça bildirilir ve onları şaşırtır. Genellikle kıskançlıktan çok sıradan bir kıyas içgüdüsünü yansıtır; ve bu rüyalarda «başkası»nın ne kadar sık yüzsüz olduğuna dikkat etmek gerekir — çoğu zaman rüyanın bir rakiple ilgili olmadığının işareti.

Hiç yaşanmamış bir tartışma. Tamamlanmamış söz okumasının en açık hâli. Söylenenleri yaz. İnsanlar sık sık o cümlenin bambaşka birine, yahut kendilerine söylenmesi gereken cümle olduğunu bulur.

Kısaca, arka planda, hiçbir şey yapmadan belirir. En kolay göz ardı edilen ve çoğu kez en bilgilendirici olan: bu, dönem-işareti sürümüdür ve genellikle rüyanın asıl konusunun sahnenin başka bir yerinde olduğu anlamına gelir. Kişiye değil, mekâna bak.

Bırakan değil, ölen biri. Bu ayrı bir sınıftır ve tahlilden çok itina ister. Gelenek ölülerin ziyaretini ayrı bir ciddiyet ve ayrı bir yumuşaklıkla ele alır; onu geleneklerin ölüm rüyasında okuduğu yazısında ayrıca işledik.

Üç vak'a, işlenmiş hâliyle

Nişanlandığın hafta gelen rüya. Yeterince sık bildirilir ve insanları fena hâlde telaşlandırır. Evleneceğin kişiye dair bir hüküm olması nadirdir. Bağlanmak bir kapıyı kapatır, ve kapı kapanmadan önce eski odalara son bir kez bakılır. Altı ay boyunca her ay tekrarlanırsa mesele başkadır ve gerçek bir tabire değer; nişan haftasındaki tek bir rüya ise yaygındır.

Güvenini kıran kişinin, hiçbir şey olmamış gibi dönmesi. Bu rüyalardaki sıcaklık şaşırtıcıdır ve gerçek bir suçluluk üretir: kendi yaranı ihanet ediyormuş gibi hissettirir. Değildir. İyi mevsim ve incinme ayrı yerlerde saklanır, ve bir rüya birini ötekisiz geri getirebilir. Sana kötü davranmış birine karşı şefkatle uyanmak ahlâkî bir kusur değildir, ve seni inciteni yeniden açman için bir çağrı da değildir.

Bıraktığın kişinin, üzgün görünmesi. İlişkiyi bitiren ve hiçbir zaman tam emin olamayan kişilerde yaygındır. Önce bu üzüntünün kime ait olduğuna bak. Çoğu zaman senindir — bitişin kendisine dair şüpheden çok, bitirme biçimine dair kapanmamış bir suçluluk; ve bu ikisini ayırmak gerekir, zira birincisi ele alınabilir. Rüya açık ve bütün olduğunda gelenek, onun hâliyle ilgili olup olmadığını da sorar ve bunu özenle, hayra yorarak okur.

Bu rüya ne değildir

Bu rüyaya üç şey fazla aceleyle yüklenir, ve onları ayıklamak işin çoğunu görür.

Kendiliğinden önsezi değildir. Bir rüya bir dönüşü haber verebilir — gelenek sadık rüyayı böyle okur — ama tabirciler onu haber diye okumadan önce sadık rüyanın alametlerini ararlardı: açıklık, seher vakti, uyanınca bütün kalan bir rüya. Bu alametler yoksa hadîs-i nefs diye okunur.

Bastırılmış duygunun delili değildir. Bu varsayım, rüya edebiyatının kaynak malzemeden çok daha kendinden emin bir popüler okumasından gelir. Rüyadaki duygunun şiddeti gizli bir arzunun ölçüsü değildir.

Harekete geçme izni değildir. Onunla ilgili olan bir rüya bile, ona dair bir şey yapılmadan önce okunur; sabahın dördünde gönderilen mesaj, pişman olunan mesajdır. Önce oku; kararı gün ışığında ver.

Halkın bu rüya hakkında söylediği

Bu dilde eski sevgili rüyası hakkında dolaşan sözler vardır ve çoğu aynı aceleye dayanır: rüyanın her durumda onunla ilgili olduğu varsayımına.

«Seni anıyordur» derler. Bu hoş bir sözdür, ama rüya tek başına bunu her zaman söylemez; onun hâline dair okunabilecek olan, sadık rüyanın alametlerini taşıyan rüyadır. «Demek hâlâ seviyorsun» derler — oysa yukarıda anlattığımız gibi, rüyada beliren şey çoğu kez kişi değil dönemdir. «Hayra yorulur, kısmet açılacak» derler; bu da tabir edebinin hayra yorma kaidesinin halka inmiş hâlidir, ve niyeti iyidir ama rüyayı okumadan hükme geçer.

Geleneğin kendi ölçüsü bunlardan daha dikkatlidir. Tabirci, rüyada kimin belirdiğinden çok, rüya sahibinin o sırada ne hâlde olduğuna bakardı. Aynı rüyayı gören iki kişiye aynı şey söylenmezdi: birine «şu günlerde neyi bitirdin?» diye sorulur, ötekine «neye başlıyorsun?» diye. Halk sözleri bu soruları atlar ve doğrudan hükme geçer; asıl kayıp da budur.

Tekrarlanıyorsa

Tek bir rüya ile tekrarlanan rüya ayrı olgulardır ve ikincisi ayrı bir karşılık ister.

Aynı figür ay ay dönüyorsa, geleneğin okuması ısrardır: gönderilmiş ve okunmamış bir şey. Bu ciddiye alınmaya değer. Bazen okunmamış olan o kişiyle ilgilidir; daha sık olarak üç şeyden biridir: adını koymayı reddettiğin bir duygu, ertelediğin bir karar, yahut fazla verimli geçtiğin ve bitirmediğin bir yas.

Sonuncusu yaygındır ve az fark edilir. İnsanlar ayrılıktan çabuk toparlandıkları için tebrik edilirler, ve çabuk toparlanmak bazen sadece ertelemektir. Tekrar, yıllar sonra o borcu tahsil etme eğilimindedir; ve çözüm temas değil, yasa kendi süresini tanımaktır. Bu edebi ne zaman tutar, ne zaman bırakırsın yazısında, tekrarın genel meselesini ise aynı mektup neden tekrar geliyor yazısında serdik.

Ertesi sabah yapılmayacaklar

Bu bölüm var, çünkü rüya güvenilir biçimde tek bir dürtü üretir ve o dürtüye uymak güvenilir biçimde işleri kötüleştirir.

Sabah ilk iş ona yazma. Dürtü kuvvetlidir ve bir talimat gibi hissettirir. Onunla ilgili olan bir rüya bile harekete geçmeden önce okunur, ve hayra yorularak okunur — okuma «hayır» dediğinde yazısında anlattığımız edep budur. Bir hafta sonra hâlâ istiyorsan, o bir karardır; ertesi sabah ise bir akşamdan kalmadır.

Şimdiki ilişkin hakkında hüküm sayma. Eşin varsa, bu rüya şimdiki bağa dair bir şerh olabilir; ama tek başına yanlış seçtiğinin delili değildir. Bir şeye bakmaya davettir, ve bakılacak şey çoğu zaman gündüz gözüyle de görülür.

Eşine savunmacı bir şekilde anlatma. Ya son zamanlarda neyin eksik olduğuna dair sakin bir konuşmaya değer, ya da hiç açmaya değmez. Arada kalan kaygılı itiraf, bir rüyanın olduğu yerde bir mesele yaratma eğilimindedir.

Ama yaz. Özellikle konuşmayı ve mekânı. Yorum çoğu zaman kişinin belirmesinden çok bu ikisinden birindedir.

Rüya bir mektuptur

Yukarıdakilerin hepsinin altında tek bir çerçeve vardır, ve eski kitapların ısrar ettiği çerçeve de odur.

Rüya tek bir kişiye yazılmıştır. Aynı figür, ayrılığın altıncı haftasındaki biri ile on bir yıl geçmiş biri tarafından görüldüğünde aynı suret değildir ve hiçbir zaman aynı okunmamıştır. Sembol listelerinin burada faydadan çok zarar vermesinin sebebi budur: figürü verir, okuyucuyu esirger; bu da bir kelimeyi cümlesiz çevirmeye benzer.

Bu aynı zamanda yukarıdaki okumaların birlikte tartılacağı anlamına gelir: rüya sahibinin hâli hangisinin geçerli olduğunu gösterir. İkisi de uyduğunda, geleneğin kendi talimatı, seni pohpohlayanı yahut korkutanı değil, senden bir şey isteyeni tercih etmektir. Elinde yapacak bir şey bırakan okuma — söylenecek bir cümle, adı konacak bir duygu, ertelenmeyi bırakacak bir karar — neredeyse her zaman daha iyi okumadır.

Bunun sonucu açıkça söylenmelidir: bu yazıdaki okumalar, senin hâlini bilen birinin okumasıyla tamamlanır; çünkü bu sanat rüya sahibinin hâlini her zaman metnin yarısı saymıştır. Usûl budur.

Sabahın usûlü: yedi dakikalık bir iş

Bu rüyanın ertesi sabahı için eskilerin usûlünü bugünkü hâline çevirirsek, yedi dakika süren bir iş çıkar; ve yorumun çoğu bu yedi dakikada kendiliğinden gelir.

Bir: uyanır uyanmaz yaz. Konuşmadan, telefona bakmadan. Rüyalar hızla bozulur ve belirli bir yöne bozulur — daha derli toplu ve daha anlamlı görünen bir hikâyeye doğru. Uymayan parçaları özellikle yaz; asıl bilgi çoğu kez oradadır.

İki: mekânı çiz. Bir cümle yeter. Neredeydin, ışık nasıldı, mevsim neydi? Yukarıda anlattığımız gibi, bu rüyalarda konu çoğu kez kişi değil dönemdir, ve dönemi mekân ele verir.

Üç: duyguyu tek kelimeyle adlandır. Yorum yapmadan. Özlem mi, ferahlama mı, suçluluk mu, öfke mi, kayıtsızlık mı? İnsanların çoğu «özlem» diye başlar ve yazdığında «ferahlama» olduğunu görür — ki bu bambaşka bir kapı açar.

Dört: varsa konuşmayı harfi harfine geçir. Sonra tek soru: bu cümle gerçekte kime söylenmeli?

Beş: son iki haftayı gözden geçir. Ne başladı, ne bitti, neye karar verildi? Geçiş, bu rüyanın en güvenilir tetikleyicisidir.

Altı: defteri kapat ve güne başla. Kaydetmek yorumun yarısıdır; geviş getirmek ise yorumun düşmanıdır. Aynı rüyayı gün boyu on kez kendine anlatan kişi daha çok anlamaz, daha çok kaygılanır.

Bir ay bu usûlü sürdüren kişi genellikle şunu fark eder: eski sevgili rüyaları rastgele dağılmamıştır; belirli haftalarda kümelenir. Ve o haftalarda hayatında ne olduğuna baktığında, sorunun cevabı zaten oradadır.

Sık sorulanlar

Rüyada eski sevgiliyi görmek onun beni andığı anlamına mı gelir? Rüya tek başına bunu her zaman söylemez. Bu rüyaların çoğu seninle ve bugününle ilgilidir. Rüya açık olduğunda, seher vaktine yakın geldiğinde ve uyanınca bütün kaldığında, gelenek onun o kişiyle — hâliyle, yahut ondaki bir değişiklikle — ilgili olabileceğini kabul eder, ve tabirci onu özenle, hayra yorarak okur.

Hâlâ sevdiğim anlamına mı gelir? Şart değil. Çok daha sık olarak, o dönemde sahip olduğun bir hâli — kolaylık, tanınmışlık, gençlik — şu an özlediğin anlamına gelir. Soru «onu mu istiyorum» değil, «o hâli en son ne zaman yaşadım» olmalıdır.

Eşim varken görüyorum, bu kötü mü? Kötü değil, yaygındır. Çoğu zaman şimdiki bağda son zamanlarda eksilen bir şeye işaret eder — ve o eksik gündüz gözüyle de görülür.

Rüya yüzünden ona yazmalı mıyım? Hayır. Bir hafta bekle. Yedi gün sonra hâlâ istiyorsan, bu bir karardır ve kararın kendi usûlü vardır — bilmeden nasıl seçilir yazısına bak. Ertesi sabah gelen dürtüde ise rüya okunana kadar bekle.

Sürekli görüyorum, ne yapmalıyım? Tekrar, gelenekte ısrardır: gönderilmiş ve okunmamış bir şey. Yukarıda sayılan üç ihtimalden başla — adı konmamış bir duygu, ertelenen bir karar, yahut bitirilmemiş bir yas — ve sürerse rüyayı tabiri bilen birine götür.

Kendi rüyanı nasıl okursun

Kişiyi değil dönemi kaydet. Rüyada nerede oturuyordun? Kaç yaşında hissettin? Işık nasıldı? Bunlar rüyanın işaret ettiği dönemi yerleştirir, ki asıl konu çoğu zaman odur.

Kendisi miydi diye not et. Belirli ve dokulu mu, yoksa genel ve yer-tutucu gibi mi? Bu tek ayrım, bir kişiyle ilgili rüyayı bir zamanla ilgili rüyadan ayırır.

Konuşma varsa harfi harfine yaz. Sonra o cümlenin aslında kime ait olduğunu sor.

Yorumlamadan önce uyanıştaki duyguyu adlandır. Özlem, ferahlama, suçluluk, öfke, kayıtsızlık. İnsanlar bu rüyaların özlem taşıdığını varsayar ve sonra baskın duygunun ferahlama olduğunu bulur — ki bu bambaşka bir yeri işaret eder.

Son iki haftada ne değişti diye sor. Geçişler güvenilir tetikleyicidir.

Bunu geleneği bilen biriyle çalışmayı tercih edersen, rüya tabiri hizmetimiz bunun içindir. Ve alttaki soru şimdiki bir ilişkiyle ilgiliyse, iyi sormanın edebi aşk hakkında nasıl sorulurdadır.

Hayatında hâlâ olanlar için bir not

Genel okumanın tam kapsamadığı ayrı bir hâl: hâlâ gördüğün eski bir eşi rüyada görmek — ortak çocuk büyüttüğün biri, bir iş arkadaşı, aynı küçük çevreden biri.

Burada rüya, bir dönemin damgası olmaktan çok, canlı bir ilişkiye dair bir söz olabilir; çünkü kişi günlerinde gerçekten mevcuttur. Faydalı ayar, onu hâlihazırdaki herhangi biri hakkındaki rüya gibi okumaktır: son zamanlarda aranızda ne geçti, orada ne söylenmedi, neyi çözmüyor da yönetiyorsun?

Bu ayrım yapıldığında bu rüyalar daha az ürkütücü olur. İnsanlar ortak ebeveynle ilgili rüyalardan rahatsız olduklarını, sonra düşününce üç gün önce takvim yüzünden gergin bir konuşma yaptıklarını fark ettiklerini anlatır. Rüya o konuşmayla ilgiliydi. Eski ilişkinin mahremiyetini ödünç aldı, çünkü zihnin o kişi için elindeki kayıt zaten oydu.

Ve son bir ölçü

Bu babda söylenecek son şey, geleneğin her babda söylediğidir: rüya haberdir, emir değil. Onu ciddiye almak, ona itaat etmek demek değildir; ona bakmak demektir.

Eski sevgili rüyası bu ölçüyü en çok zorlayan rüyadır, çünkü duygu yüklüdür ve bir eylem önerir gibi görünür. Oysa sabahın ilk dürtüsüyle yapılan eylem çoğu zaman yanlıştır. Rüyanın sana verdiği şey önce bir yöndür: şuraya bak. Nereye gideceğine ise gündüz, uyanıkken, ve tercihen tabiri bilen birine danışarak karar verilir.

Eskiler tabirlerini «Allahu a'lem» diye bitirirdi. Bu yalnız bir tevazu sözü değildi; hükmü kayıtlamaktı — işin içinde kuşatılamayanın olduğunu kabul etmek. Onu samimiyetle söyleyen tabirci, soranı tek bir yoruma hapsetmez, ona içinde yaşayacağı bir genişlik bırakırdı. Bu yazının da niyeti odur.

Yaygın rüyalar arasında yeri

Bu rüya, bütün insanlık kaydında tekrarlanan küçük aileye aittir ve aynı usûl her birine uygulanır. Yılan en çok bildirilenidir: bir hayvan, on iki gelenek. Diş dökülmesi öteki neredeyse-evrensel olandır: geleneklerin diş hakkında söyledikleri. Kovalanmanın kendi literatürü asıl kim koşuyordadır. Ve sanatın geneli — sözlüğün neden yanlış alet olduğu — rüya bir mektupturda, kendi dağarcığını kurma pratiği ise kendi rüya alfabendedir.

Buraya bir uyarı daha aittir. İlişki gerçek bir zarar içeriyorsa — zorlama, şiddet, sürekli eziyet — o kişiye dair tekrarlayan ve rahatsız edici rüyalar tabirden fazlasını ister. Geleneğin öğrettiği gibi onun şerrinden Allah'a sığın, bu rüyaları zararın izlerini iyileştiren bir uzmana götür, ve bugün bir tehlike varsa vakit kaybetmeden acil yardıma başvur.

Gelenek de bunu bilirdi. Taze acıdaki, korku içindeki kişiyi tabirciler önce dinler, yorumu sonra ve yumuşakça verirlerdi — çünkü o hâldeki insana aceleyle verilen bir yorum, teselli değil yük olur. Bu edebi okuma «hayır» dediğinde yazısında serdik.

Ve şunu da ekleyelim: bu rüyayı gördüğün için kendini ayıplama. İnsanlar bu rüyadan sonra kendilerini sadakatsizlikle, zayıflıkla yahut geçmişte takılı kalmakla suçlar. Hiçbiri doğru değildir. Rüya senin seçimin değildir ve onda bir kusur yoktur. Ahlâk, uyandıktan sonra ne yaptığındadır — ve ilk sabah yapılacak şey, çoğu zaman acele etmeden okumaktır.

Kendini ayıplamanın tek somut zararı şudur: utanan kişi rüyayı yazmaz, yazmayınca da okuyamaz. Böylece hem faydası kaçar hem rahatsızlığı kalır.

Eskilerin bu babdaki özeti kısaydı: geçmiş, hatırlandığı için geri gelmez; hatırlatacak bir şey olduğu için geri gelir. Aradaki fark, bütün yorumu taşır.

Bundan alınacak

Eski sevgili rüyası çoğu zaman nefsin, belirli bir dönemin elindeki en canlı suretine uzanmasıdır — şimdiye dair bir şey söylemek için — ve bazen daha fazlasıdır: o kişiyle ilgili açık bir rüya. Ayıklama hangisi olduğunu söyler, ve bu rüyanın her iki hâlde de mühim hissettirmesinin sebebi budur.

Gelenekler bu konuda duygusal değildi. Ne söylendiğini, neyin açık kaldığını, şimdiki durumun neye benzediğini ve rüyanın sadık rüya alametleri taşıyıp taşımadığını sorarlardı — rüya sahibini kendi rüyasının merkezine geri koyan sorular; bu sanat onun yerini hep orası saymıştır.

Kim olduğun gösteriliyor — çoğu zaman bir şey senden yeniden değişmeni istediği için — ve eski tabircilerin okuyuşuyla, o mevsimin hâlâ açık kalan yeri işaret ediliyor. O yer kapandığında rüya çoğunlukla durur; sadık bir rüyaysa, söylemeye geldiğini söylemiştir. Her iki hâlde de geriye değil ileriye bakar.