Remil
Kum, on altı şekil, kadı
Her şafak herkes için tek bir remil vurulur ve üzerine tek bir soru konur. Bu işin ne olduğu, nereden geldiği ve okuyanın sırasını nasıl aldığı burada yazılı.
Bu iş nedir
İlm-i reml, kuma vurulan şekillerle istihraçtır. On altı nokta çizgisi sayılmadan vurulur; her çizgi tek ya da çift okunur, bir ya da iki nokta olur, üst üste dört mertebe bir şekil yapar. İlk dört şekil analardır; gerisi değişmez bir kaideyle onlardan çıkar: kızlar anaların mertebelerinden, torunlar eşleştirmeyle, sonra iki şahit, iki şahitten de kadı.
Luxarion'da her sabah tek bir remil vurulur ve bu, bütün okuyanların remilidir. Üzerinde yirmi dört sorudan biri durur; kadı, o soruya cevap veren şekildir. Adı açılmadan kadıya bakarsınız, ona hüküm bildiğiniz sözü verirsiniz; açılma saatinde ehlinin hükmü sizinkinin yanında açılır. Kendi sorunuz için kendi on altı çizginizi de vurabilirsiniz; o remil yalnız sizindir.
Nereden gelir
Bütün dizgeyi üzerinde taşıyan en eski tarihli nesne, 639/1241-42 tarihli, adından Musullu olduğu anlaşılan Muhammed bin Hutluh el-Mevsılî imzalı pirinç bir alettir; bugün British Museum'dadır. Kadranlarında on altı şekil ve on altı hane adlandırılmıştır. Bu hanelerin dördünün yıldız ahkâmında karşılığı yoktur: soranın hanesi, sorulanın hanesi, netice hanesi ve neticenin neticesi hanesi.
Tabloyu bağlayan kaide daha on üçüncü yüzyılda Arapça ispat ediliyordu: on beşinci haneye düşen şekil daima çift bir şekildir; İbn Mahfûf bunun delilini Bodleian'daki bir yazmada verir. İbn Haldûn Mukaddime'de on altı haneyi anlatır, sonra ilmin kendisine itiraz eder; iş ondan sonra altı yüzyıl daha yazıldı ve okutuldu. Osmanlı bu ilmi Arapçadan devraldı ve adına remil dedi; TDV İslâm Ansiklopedisi'nin «Remil» maddesi şekillerin uğurlu, uğursuz ve mümteziç diye üçe ayrıldığını, yorumun da unsur, maden, gök cismi, burç, yön ve zaman cetvellerine göre değiştiğini söyler.
Türkçe tablo konusunda açık konuşalım. Osmanlı remilnâmeleri bu cetvelleri taşıyordu; bir yazmanın yayımlanmış fihristinde «adlarının ve kevâkibe nisbetlerinin» faslı ile «eşkâlin tabâyiinin ve erbaa-i zeminin» faslı bu adlarla durur. Ama o varaklar basılmamıştır. Erişilebilen hiçbir Türkçe kaynak bir reml şekline gezegen vermiyor. Bu yüzden buradaki tabiat ve unsur modern bir Türkçe cetvelden gelir, gezegen ise Arapça yazmadan ödünç alınmıştır ve veride böyle işaretlidir. Osmanlı cetveli yayımlandığı gün değiştirilecek olan tam da budur.
Bir ayrım daha: Ahmet Talât Onay'ın yüzyıl önceki listesi üç bölüklüdür: sa'd, nahs ve mümtezic. Bugünkü Türkçe cetvel ise mümtezici kaldırıp her şekli sa'd ya da nahs yapar. İkisinin örtüştüğü dokuz yerde uyuşurlar; bütün ayrılıklar Onay'ın mümtezic dediği şekillerdedir.
Bu sayfa için okunanlar
- İlyas Çelebi, «Remil», TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 34 (İstanbul 2007), s. 555-556: çerçeve, üçlü tasnif ve Osmanlı'daki yeri.
- Emrah Aydemir, «Remil İlmi ve Divan Şiirine Yansımaları», Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi 2/2 (2018): kırk adlı Osmanlı reml eserinin dökümü ve Ahmet Talât Onay'ın on altılık listesi.
- Savaşkan Cem Bahadır, «Matbu Bir Remilnâme Örneği», SEFAD 43 (2020) ve «İki Remilname Üzerine Notlar», KTÜEFAD 4 (2024): 1840 basması remilnâmenin tam çevirisi ve bir yazmanın fihristi.
- Emilie Savage-Smith ve Marion B. Smith, Islamic Geomancy and a Thirteenth-Century Divinatory Device (Undena, 1980): Mevsılî'nin aleti, British Museum 1888.5-26.1.
- İbn Haldûn, Mukaddime I §6, Franz Rosenthal çevirisi: on altı hane ve müellifin bu ilme itirazı.
Nasıl okunur
Kumu sıyırın
Günün tablosu kumun altındadır. Parmağınızı gezdirin, şekiller birer birer çıksın; dört ana sağdadır, okuma oradan başlar. Sıyırmak istemeyen için bütün yüzeyi bir anda açan bir düğme vardır.
Kadıyı adı açılmadan okuyun
Kadı tablonun ayağında oturur. Adı gizli tutulur, onu ele verecek her şey de onunla birlikte: tabiatı, unsuru, gezegeni. Böylece elinizde yalnız dört mertebe nokta ve günün sorusu kalır.
Ona bir söz verin
Önünüze 5 söz konur, biri sizin hükmünüzdür. Hiçbiri bir şeklin adı değildir; seçmek hatırlamak değil, okumaktır. Gün mühürlü kaldıkça sözünüzü değiştirebilirsiniz.
Açılmayı bekleyin
Kendi saatinizle 12:00'te ehlinin hükmü sizinkinin yanında açılır: kadının adı, tabiatı, unsuru ve gezegeni, bir de o şeklin, sorunun hanesindeki okunuşu. On altı isim de onunla birlikte açılır; öteki okuyanların hangi sözü seçtiğini görürsünüz.
Kendi remilinizi vurun
Kendi sorunuzu seçin ve parmağınızla, saymadan, on altı çizgi çekin. Analar elinizin yaptığından kalkar, tablo onlardan çıkar ve o okuma sizindir: kimse görmez, kimse hüküm vermez.
Bu işin koruduğu iki sınır: altıncı hane dirlik ve yük hanesidir, asla tıp olarak okunmaz; yedinci hane nikâh ve açık hasım hanesidir, oradaki hiçbir şekil başkasının iradesini döndürmez.
Okuyana ne kalır
Günün hükmü 3 yıldız taşır, günde bir kez. Açılmadan önce sözü değiştirmek yıldızı iki kez kazandırmaz, kendi remilinizi vurmak ise hiç yıldız getirmez; o sizindir, karşılığı olan bir iş değildir.
Karşılaştığınız her kadı İşaretler Defteri'ne yazılır ve kendi gününde, ne olduğunu söylemeniz için geri döner. Bir okuma asıl o dönüşte yerine oturur; cevaplanmış işaretlerin dokusu da bu hanenin tuttuğu tek sayımdır.