سه خواننده را بر یک سفره بنشان — معبّری پروردهٔ ابن‌سیرین، مادربزرگی ترک با فنجانش، و تاروت‌خوانی با دستهٔ مارسی — و به هر سه پرنده‌ای بنما. هر سه، هر یک به زبانِ هنرِ خویش، از خبری در راه خواهند گفت، از پیکی، از چیزی در پرواز میان دو جهان. هیچ‌یک کتاب‌های آن دیگری را نخوانده است. پرنده هم نیازی به این نداشت.

چرا نمادها سفر می‌کنند

برخی نمادها گویشِ بومی‌اند: نخل در بصره معنایی دارد و در برگن هیچ. اما واژگانی هسته‌ای هر جا که آدمی رفته، رفته است؛ زیرا از تن و از آسمان برگرفته شده — دو متنی که هر فرهنگی می‌خوانَد. همه دیده‌اند که پرنده کاری می‌کند که ما نمی‌توانیم. همه به سوی چیزی بالا رفته‌اند. همه پیشِ چیزی قفل‌شده ایستاده‌اند، به آرزوی درون. نردبان، کوششی است دیدنی‌شده، پله‌پله — یعقوب به خوابش دید و صوفیان معراجِ جان را بر آن چیدند؛ و دیدنِ چرایش هزینه‌ای ندارد. کلید، توانایی و رخصت است در یک پیکرِ کوچک: فرقِ میانِ بیرون ایستادن و درون رفتن. و پرنده پیام است و پیک، هر دو — آن پارهٔ کار که دیگر در هواست و بازش نتوان خواند.

نماد، رمزی با یک پاسخِ پنهان نیست؛ چاهی است که دلوهای بسیار از آن کشیده‌اند — و آب، طعمِ همهٔ ریسمان‌ها را دارد.

نمادهای مشترک از خواننده چه می‌خواهند

بیش از همه، فروتنی. نمادی که از چهل مرز گذشته، معنایش مِلکِ هیچ سنتِ یگانه‌ای نیست — و مِلکِ خواننده هم نه. هنرِ راستین، سه‌سویه‌سنجی است: آنچه کتاب‌های کهن می‌گویند، آنچه فرهنگِ پرسنده می‌گوید، و — گران‌سنگ‌تر از همه — آنچه نماد در زندگیِ همین آدم معنا داده است. کلید برای قفل‌ساز جور دیگری به خواب می‌آید، برای زندانی جوری، و برای آنکه تازه خانه‌دار شده جوری دیگر. سنت، دامنه را می‌دهد؛ زندگی، نُت را.

خود بیازما

نمادی را برگزین که پیوسته به دیدارت می‌آید — در خواب، در فنجان، در گوشهٔ حواس. بنویس سنت‌هایی که می‌شناسی درباره‌اش چه گفته‌اند. سپس بنویس در زندگیِ تو براستی همنشینِ چه بوده: کی پیدا می‌شود، کنارِ چه می‌ایستد. آنجا که دو سیاهه هم‌داستان‌اند، به کتاب‌ها بیشتر اعتماد کن. آنجا که جدا می‌شوند، به سیاههٔ خودت. و درست همان جدایی است که فالِ نیکو با آن کار می‌کند.

خواندنی‌های پیوسته

برای بیرون آوردنِ نمادِ سالم از خواب، خواب نامه‌ای است را ببین. و ادبِ نام‌بردن از نخستین نشانه، نه زیباترین، در فنجان به یاد می‌آورد آغاز می‌شود.