Her ciddi gönül yolu, birbirinden habersiz, aynı küçük tekniğe vardı: günü kasıtla bitir. Sufiler buna nefis muhasebesi dedi — tacirin akşam hesabını tuttuğu kökten gelir; "hesaba çekilmeden önce kendinizi hesaba çekin" öğüdü bu kapının levhasıdır. Yesevi'nin hikmetleri de gece sayımının yoludur. Stoacılar bunu kandil ışığında yazardı. Hiçbirinin bizim mazeretimiz yoktu — vakit yok — çünkü bu işi bir demliğin soğuduğu sürede yaparlardı.

Neden akşam, neden defter

Gün, sen okusan da okumasan da kendini üzerine yazar. Okunmamış günler, açılmamış posta gibi birikir: yığındaki hiçbir şey tek başına ağır değildir ama evi eninde sonunda yığın yönetir. Akşam dönüşü ne günlük tutmaktır ne de kendini hırpalamak — eskiler açıkça söylemiştir: içteki o sert ses, defterleri makyajlayan sahtekâr bir muhasebecidir. Bu iş daha çok, alacakaranlıkta kasasını dramsız sayan bir esnafa benzer: ne girdi, ne çıktı, ne bir çekmecede kayboldu.

O on dakika, süssüz

Yatağın olmayan bir yerde otur; kısılabilen bir ışık olsun. Sonra her biri yaklaşık iki dakikalık dört hamle ve bir kapanış.

Bir — şükür, ama belirli. Havada bir "minnet" değil; teki, ayrıntısıyla. Kaçırayazdığın ve kaçırmadığın otobüs. Bu işi duvar kâğıdına dönüşmekten koruyan şey belirliliktir.

İki — defter. Sor: bugün nerede olmak istediğim insan gibi davrandım, nerede davranmadım? Her birinden bir örnek yeter. İkincisinde eski kural geçerli: yargıç gibi değil, kâtip gibi adlandır. Saat dörtte ona sert çıktım — nokta. Hüküm giydirme yok.

Üç — yarım kalan. Açık duran ne varsa tek cümle: gönderilmemiş cevap, dillendirilmemiş kaygı. Bu gece çözmüyorsun; ona nerede görüleceğini söylüyorsun, orası da yarındır. Açık halka zihni nöbette tutar; adı konmuş halka onu salıverir.

Dört — teslim. Görünmezle bağın her neyse — dua, sükût, karanlık gök — günü ona kendi kelimelerinle teslim et. Gün bitti; ödenmemiş bir alacaklı gibi yatağa kadar peşinden gelmemeli.

Hesabı görülmüş gün iki kez biter: bir dünyada, bir sende. Uyutan yalnız ikinci bitiştir.

Bir ay sonra ne değişir

Bu âdeti tutanlar her yolda aynı tuhaf etkiyi anlatır; kendin de sınayabilirsin: birkaç hafta sonra sayım, günün içinde işlemeye başlar. Sert sözü ağzından çıkmadan yakalarsın; çünkü içinde bir yer, onun akşam defterine düşeceğini bilir. Gece yapılan iş, ikindiyi sessizce düzeltir. Eski tekniğin bütün sırrı budur ve hiçbir uygulama bunu aşamadı: dikkat, süreklilik kazanınca huy olur.